Biodiversiteit en ecologische waarde — knotwilgen bieden een rijke leefomgeving voor talloze dieren en planten. In de holtes van oudere bomen nestelen steenuilen, spechten en vleermuizen. De bast en het hout vormen voedsel voor kevers, bijen, mossen, korstmossen en schimmels. Amfibieën als kikkers en salamanders schuilen graag in het vochtige gras eronder. Ze dragen bij aan een gezonde, soortenrijke leefomgeving — zeker in agrarisch gebied, waar biodiversiteit onder druk staat.
Het belang van gefaseerd snoeien — een belangrijk aspect van goed wilgenbeheer is gefaseerd snoeien. Niet alle bomen worden tegelijk geknot, maar verspreid over meerdere jaren. Dat voorkomt dat schuilplekken, nestgelegenheden en voedselbronnen in één klap verdwijnen. Bovendien vermindert het risico op windworp en houtrot, doordat de bomen niet allemaal tegelijk verzwakt worden.
Inpassing in het landschap — de knotwilg hoort bij Nederland zoals de molen en de dijk. Al eeuwenlang worden wilgen geknot voor brandhout, vlechtmateriaal of geriefhout. Tegenwoordig is hun nut vooral landschappelijk en ecologisch. Ze markeren perceelsgrenzen, begeleiden waterlopen en geven structuur aan het open polderland — een levende herinnering aan traditioneel beheer en een duurzame omgang met het landschap.
